Jeśli się nad tym głębiej zastanowić, duża część pracy prawnika sprowadza się na samym końcu do orzeczenia lub decyzji administracyjnej. Proces karny lub cywilny, spór wynikający z umowy, zatarg sąsiedzki, problem z wybudowaniem garażu czy stwierdzenie stopnia niepełnosprawności zazwyczaj kończą się jakąś formą rozstrzygnięcia właściwego organu. Z tego powodu warto jak najszybciej zacząć oswajać się z postanowieniami, wyrokami i decyzjami.

Odpowiednie podejście do orzeczeń

Sam przez wiele lat pałałem żywą niechęcią do korzystania z wyroków podczas nauki. Moją emocjonalną traumę wywołały zajęcia na studiach z prawa administracyjnego materialnego, które w dużej części polegały na czytaniu orzeczeń i ich streszczaniu.

Brak odpowiedniego przygotowania merytorycznego (także z mojej winy) i właściwej perspektywy sprawiał, że autentycznie przez długi czas nie mogłem patrzeć na orzeczenia sądów administracyjnych. A konwersatoria z prawa karnego i cywilnego nie były dużo lepsze. Dopiero na aplikacji adwokackiej zebrałem się w sobie i zacząłem pracować nad sposobami efektywnej nauki w tym zakresie.

Skąd wziąć orzeczenia

Istnieje wiele sposobów na zdobycie interesujących Cię orzeczeń. W artykule na moim blogu Legal Writing Po Polsku zająłem się darmowymi (i komercyjnymi) bazami orzeczeń, do których zaliczają się:

  • www.orzeczenia.ms.gov.pl – orzeczenia sądów powszechnych;
  • www.saos.org.pl – orzeczenia sądów powszechnych i administracyjnych;
  • www.sn.pl/orzecznictwo – orzeczenia Sądu Najwyższego;
  • www.orzeczenia.nsa.gov.pl – orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego i sądów wojewódzkich;
  • www.otk.trybunal.gov.pl/orzeczenia – orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego;
  • www.sip.mf.gov.pl – interpretacje podatkowe;
  • www.curia.europa.eu/juris – orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości;
  • www.hudoc.echr.coe.int – orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Jak zawsze zachęcam, by rozważyć także możliwość wykupienia dostępu do jednego z programów prawniczych (lub sprawdzić, czy taki dostęp zapewnia Twoja uczelnia/wydział). Lex i Legalis grupują orzeczenia oraz łączą je ze sobą na wiele różnych sposobów, co niesamowicie ułatwia pracę. Czasami pojawiają się tam także artykuły z opracowaniami konkretnych linii orzeczniczych.

Dobrym wyjściem jest także zaopatrzenie się w drukowany zbiór orzecznictwa do konkretnego kodeksu lub ustawy. Redakcja takiej publikacji dokonała wyboru i opracowała najważniejsze orzeczenia, co znacznie ułatwi Ci pracę. Książkowe zbiory orzecznictwa to jedyne publikacje, które zabrałem ze sobą na egzamin zawodowy.

Jak stworzyć własny zbiór orzecznictwa

Korzystając ze źródeł podanych wyżej lub podręczników/notatek z zajęć, jesteś w stanie stworzyć swój własny zbiór orzeczeń na dowolny temat. To metoda o tyle warto rozważenia, że podczas jej stosowania wiedza dosłownie sama wpada Ci do głowy – opracowując konkretne zagadnienia sprawiasz bowiem, że związane z nimi ślady pamięciowe silnie osadzają się w Twojej pamięci.

Proponuję następujący schemat tworzenia własnego zbioru:

  1. ustalenie zakresu zagadnień, którego dotyczyć ma zbiór;
  2. zdobycie orzeczeń z wybranego zakresu;
  3. zapoznanie się z tezami wybranych orzeczeń;
  4. podział orzeczeń ze względu na ich znaczenie (najczęściej orzeczenia dzieli się z uwagi na organ, który je wydał);
  5. usunięcie powtarzających się orzeczeń;
  6. posegregowanie orzeczeń według jakiegoś klucza, np. prezentowanego poglądu na daną kwestię.

Warto stosować powyższy schemat podczas prac z orzeczeniami w formie cyfrowej – dzięki temu dużo łatwiej będzie Ci nimi zarządzać.

Jak uczyć się z orzeczeń

Gdy w ten lub inny sposób zdobędziesz już jakiś zbiór, czas przejść do nauki. Także i w tym zakresie mam pewien algorytm postępowania:

  1. przeczytaj tezę orzeczenia;
  2. oceń, czy stan faktyczny sprawy ma znaczenie;
  3. przeczytaj uzasadnienie prawne orzeczenia;
  4. porównaj zdobyte informacje z innymi, podobnymi orzeczeniami;
  5. podsumuj i powtórz zdobytą wiedzę.

Zdecydowanie najwięcej problemów na początku sprawia ocena, czy stan faktyczny ma w sprawie znaczenie. Często ważne wyroki dotyczą jedynie wykładni przepisów i nie odnoszą się tak bardzo do sytuacji faktycznej, w ramach której zostały wydane. Innym razem jednak zdarzenia, które doprowadziły do wydania orzeczenia, mają dla sprawy kluczowe znaczenie. By skutecznie rozróżniać te sytuacje potrzebujesz doświadczenia w pracach z wyrokami.

Dlatego, nawet gdy teraz wydaje Ci się to bezsensowne, jak najwcześniej zacznij pracować z orzeczeniami – przyzwyczaisz się do ich konstrukcji i specyficznego języka, co znacznie poszerzy Twoją prawniczą perspektywę.

Michał Wysocki