Egzaminy adwokacki i radcowski zbliżają się nieubłaganie. W związku z tym poniżej zamieszczam listę wybranych rad oraz sugestii, które (mam nadzieję) pomogą Wam przetrwać przygotowania i cztery dni tego niesamowicie wyniszczającego sprawdzianu zawodowych umiejętności.

Materiał powstał na bazie rozmów z adwokatami, radcami, sędziami i egzaminatorami oraz własnych doświadczeń.

1. Przygotowanie do egzaminu

1.1. Odpowiedni dobór materiałów

Wbrew temu, co wielu z Was sobie myśli, większa liczba książek wcale nie oznacza większego komfortu podczas nauki. Nie jesteście w stanie przerobić wszystkich pozycji przygotowujących do egzaminu, a posiadanie nieprzeczytanych stert zalegających szafki i biurka niepotrzebne zwiększa stres. Dlatego proponuję wybrać po dwie, góra trzy pozycje z każdego działu prawa i pracować na nich. Resztę uzupełniają komentarze, orzecznictwo i teksty ustaw. No bo kto jest w stanie z czystym sumieniem przeczytać więcej niż kilka książek o apelacji cywilnej?

1.2. Przygotowanie fizyczne

Nie wiem czemu praktycznie nikt nie wspomina o tym w kontekście nauki na egzamin zawodowy. Cztery dni niesamowitego wysiłku intelektualnego sprawia, że Wasz organizm jest wykończony nie tylko psychicznie, ale także fizycznie. Dlatego podczas nauki proponuję pilnować tego, by spać przynajmniej sześć godzin dziennie, co kilka dni iść na dłuższy spacer/basen, ograniczyć ilość spożywanego alkoholu i przynajmniej częściowo dopasować dietę do wymagań czekających Was dni. Możecie być najmądrzejsi na świecie, ale co z tego, gdy zmęczenie fizyczne uniemożliwi Wam podzielenie się zdobytą wiedzą?

1.3. Kazusy i egzaminy z poprzednich lat

Egzamin jest sprawdzianem praktycznych umiejętności prawnika. Dlatego, choć oczywiście przygotowanie teoretyczne jest bardzo ważne, dużo uwagi powinniście poświęcić praktycznym aspektom naszych zawodów. Podczas nauki warto napisać kilka apelacji, ze trzy skargi do WSA i przerobić najczęściej spotykane typy umów. Nie zaszkodzi także wprawa w konstruowaniu petitum pozwów w sprawach cywilnych/gospodarczych. Obowiązkowo zróbcie w domowym zaciszu kilka egzaminów z poprzednich lat – ułatwi Wam to wejście w tryb egzaminowy i odpowiednie gospodarowanie czasem, a także pozwoli oswoić się z formułą czekającego zadania.

1.4. Unikać przedegzaminacyjnej karuzeli

Z każdym dniem bliżej egzaminu liczba teorii na temat tego, co się na nim pojawi, będzie drastycznie rosnąć. Warto raz na jakiś czas zajrzeć w odpowiednie miejsca (forum, grupy na Facebooku), ale nie można przejmować się giełdą padających sugestii. To tylko zwiększa stres.

1.5. Odpuścić tam, gdzie można

Nawet z  jednego działu prawa nie jesteście w stanie opanować wszystkiego, a co dopiero mówić o pięciu. Dlatego skupiajcie się na najważniejszych sprawach – konstrukcji pism procesowych, przyczynach nieważności, zarzutach apelacyjnych, legitymacji czynnej i biernej itp. Gdybyście nie zdążyli przerobić niczego innego, da Wam to minimalne podstawy, które umożliwią wypracowanie rozwiązania w trakcie samego egzaminu. Na miejscu nie będziecie bowiem mieli czasu na to, by czytać jak konstruować apelację. Wtedy trzeba już będzie rozgryzać konkretne problemy materialne i procesowe.

2. Ogólne porady egzaminacyjne

2.1. Walizki pełne komentarzy

Absolutny błąd, który mimo upływu lat popełniany jest nagminnie, to zabranie na egzamin sterty komentarzy i opracowań. Znakomita większość osób z wynikiem pozytywnym na koncie powie Wam, że podczas pisania pracy zwyczajnie brakuje czasu na wertowanie opasłych ksiąg. Kodeks, zbiór orzeczeń i maksymalnie jeden komentarz (bardziej dla spokoju ducha niż z faktycznej potrzeby) w zupełności wystarczą. Resztę dodrukujecie sobie z programów prawniczych dostępnych podczas egzaminu.

2.2. Zapasowy komputer

A skoro już o bagażach mowa, dużo lepiej jest zabrać ze sobą, zamiast zbędnych komentarzy, zapasowy komputer, wcześniej przygotowany do obsługi egzaminacyjnego programu. Miejmy nadzieję, że nigdy się nie przyda, niemniej jednak posiadanie go stanowi mocne mentalne wsparcie. Pamiętajcie, żeby minimalizować ryzyko wystąpienia niespodziewanych przeszkód podczas egzaminu – dzięki temu unikniecie druzgocącego stresu.

2.3. Wymiana informacji

Jednym z najgorszych sposobów na konstruowanie pracy jest przejęcie koncepcji na początku pisania egzaminu od innego zdającego. Jeśli okaże się dobra, wszystko w porządku. Gorzej jednak, gdy będzie inaczej. Moc sugestii połączona ze stresem sprawiają, że jeśli zbyt szybko wymienicie się uwagami z koleżankami i kolegami, łatwo można zafiksować się na jednym pomyśle i przeoczyć inne, czasem dużo trafniejsze.

2.4. Rozkład czasu

Wszyscy praktycy wiedzą, że 6 godzin to obłędnie mało czasu na napisanie porządnej apelacji. Tym bardziej istotne jest więc planowanie bitwy z wyprzedzeniem. Z doświadczenia osób zdających wynika, że najlepsze wyjście to poświęcenie dwóch pierwszych godzin na dokładne zaznajomienie się z aktami sprawy, półtora godziny to moment na szukanie koncepcji i ew. doczytanie komentarzy, a pozostały czas przeznaczyć należy na pisanie sensu stricto. Oczywiście nie są to ramy sztywne i nie każdemu będą odpowiadać, ale warto już dziś rozplanować wszystko tak, by mieć wystarczająco dużo czasu na przeniesienie swoich rozważań na papier/ekran.

2.5. Ogólne rady dotyczące rozwiązywania egzaminu

Rozwiązując zadania pamiętajcie, by skupić się na podstawach, o których często się zapomina – legitymacji procesowej, zdolności prawnej i do czynności prawnych, sposobach reprezentacji, dopuszczalności drogi sądowej itd. Sprawdzajcie bezwzględne przesłanki uchylania orzeczeń, zwracajcie uwagę na przepisy powołane w uzasadnieniu przygotowanych wyroków – często to z nimi wiążą się zarzuty materialnoprawne. I koniecznie wykujcie postępowania dowodowe – prawie zawsze dają podstawę do zarzutów procesowych. Jeśli w kazusie pojawia się dziwna, pozornie zbędna informacja, prawdopodobnie na jej kanwie Sąd Najwyższy wydał orzeczenie, które wykorzystano w kazusie (Egzaminacyjne Prawo Murphy’ego ?).

3. Poszczególne części egzaminu

3.1. Prawo karne

Jeśli występujecie jako obrońca oskarżonego – działacie tylko na jego korzyść! Jak dostrzeżenie uchybienia sądu, które na korzyść nie są – należy je przemilczeć. Zwracajcie szczególną uwagę na kwalifikację prawną, opis czynu, przedawnienie, wszystkie okoliczności wyłączające bezprawność lub winę i wymiar orzeczonej kary.

3.2. Prawo cywilne

Zwracajcie uwagę na podstawowe kwestie – zdolności do czynności prawnych i zdolność procesową, współuczestnictwo, przesłanki odpowiedzialności, zakres zaskarżenia, termin liczenia odsetek, uchybienia sądu podczas postępowania dowodowego, zaskarżenie postanowień apelacją w trybie art. 380 k.p.c.

3.3. Prawo gospodarcze

Te same uwagi co przy prawie cywilnym. Dodatkowo w przypadku umów, gdy nie jesteście czegoś pewni, walcie żywcem przepisy z k.c./k.s.h. Przypominam, że w przypadku przedsiębiorców występujących w obrocie gospodarczym funkcjonują trochę inne zasady dotyczące np. formy czynności prawnych albo przyjmowania ofert.

3.4.  Prawo administracyjne

Koniecznie pamiętajcie o podawaniu podstaw prawnych na wszystko, co piszecie. Dobrze się zastanówcie, czy nie ma w kazusie nieważności postępowania. Jeśli do treści pytania dołączone są przepisy ustaw szczególnych – na 99% da się z tego zrobić zarzut naruszenia prawa materialnego. Podobnie jak w poprzednich przypadkach, organ często wykłada się na postępowaniu dowodowym. Obowiązkowo przejrzyjcie orzecznictwo do przepisu, który jest podstawą wydania decyzji.

3.5. Etyka zawodowa

Koniecznie w opinii podajcie zakres przedmiotowy i podmiotowy opinii, podstawy prawne (dokładnie należy wymienić użyte akty prawne), analizę oraz wnioski. Jeśli macie wątpliwości, czy prawnik popełnił w danej sytuacji delikt dyscyplinarny – popełnił (Drugie Egzaminacyjne Prawo Murphy’ego ?).

No i na koniec – spróbujcie nie stresować się za bardzo. Jeśli tuż przed wejściem na egzamin wydaje się Wam, że niczego nie wiecie, spokojnie. Gdy adrenalina uderzy do głowy, wszystko sobie przypomnicie. Trzymajmy za siebie komplet przeciwstawnych paluchów.

Michał Wysocki

Jeden komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *