1. Znamiona przestępstwa
  2. Typ kwalifikowany
  3. Typ uprzywilejowany
  4. Zagrożenie
  5. Zbieg

1. Znamiona przestępstwa

Zabójstwo (art. 148 k.k.) jest przestępstwem powszechnym, może je popełnić każdy. Można je popełnić przez działanie lub zaniechanie (ale wtedy tylko, jeśli ciążył na sprawcy szczególny prawny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi).

„Zabijać” to podejmować działanie (lub zaniechać działania), które pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym ze śmiercią człowieka. Istnieje zabójstwo sądowe, które polega na wykonaniu kary śmierci, gdy osoba wiedziała, że wyrok oparto na sfałszowanych dowodach.

Śmierć człowieka – następuje w razie stwierdzenia trwałego, nieodwracalnego ustania czynności mózgu.

Nie zawsze trzeba odnaleźć ciało ofiary, by zarzucić komuś przestępstwo. Fakt śmierci pokrzywdzonego i jej okoliczności mogą zostać w sposób bezsporny ustalone także w oparciu o inne dowody, które w swej logice nieuchronnie prowadzą do ustalenia tego faktu i powiązania go na płaszczyźnie przyczynowo-skutkowej z umyślnymi działaniami oskarżonego zmierzającymi do pozbawienia człowieka życia. Założenie, że odnalezienie i zidentyfikowanie ciała jest niezbędne dla skazania za czyn z art. 148 § 1 k.k. oznaczałoby sprzeczny z zasadą swobodnej oceny dowodów przejaw formalizmu dowodowego.

Zabójstwo można popełnić w zamiarze bezpośrednim i ewentualnym. Udowodnienie zamiaru jest konieczne, żeby można było przypisać sprawcy to przestępstwo. Przy ocenie zamiaru pod uwagę bierze się:

  1. sposób działania
  2. rodzaj użytego narzędzia
  3. siła ciosu
  4. motywacja i pobudki sprawcy
  5. stosunki między sprawcą i pokrzywdzonym
  6. tło zajścia
  7. dotychczasowy tryb życia sprawcy
  8. inne przesłanki wskazujące na to, że sprawca swoją psychiką obejmował śmierć ofiary

Zabójstwo z zamiarem ewentualnym – sprawca on świadomość możliwości nastąpienia śmierci pokrzywdzonego i na to się godzi, to znaczy wprawdzie nie chce, aby śmierć pokrzywdzonego nastąpiła, ale zarazem nie chce, żeby nie nastąpiła, a więc gdy wykazuje całkowitą obojętność wobec uświadomionej sobie możliwości nastąpienia śmierci pokrzywdzonego

2. Typ kwalifikowany

Zabójstwo ze szczególnym okrucieństwem – zadawanie ofierze dodatkowych cierpień, których charakter i intensywność wykraczają znacznie poza potrzebę realizacji zamierzonego skutku w postaci śmierci ofiary.

Zabójstwo w związku z wzięciem zakładnika, zgwałceniem lub rozbojem – zabójstwo połączone z przestępstwami z art. 252 k.k., art. 197 k.k. i art. 280 k.k.

Zabójstwo w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie – motywacja jaskrawo naganna, wywołuje silne reakcje repulsywne w społeczeństwie, takie jak oburzenie, potępienie, gniew, odrazę. Wątpliwości budzi za to zabicie rodzica, zabójstwo w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub brak wyraźnego motywu.

Zabójstwo z użyciem materiałów wybuchowych – substancje chemiczne stałe lub ciekłe albo mieszaniny substancji, zdolne do reakcji chemicznej z wytwarzaniem gazu o takiej temperaturze i ciśnieniu oraz z taką szybkością, że mogą powodować zniszczenia w otaczającym środowisku, a także wyroby wypełnione materiałem wybuchowym.

Zabicie jednym czynem więcej niż jednej osoby – zarówno w zamiarze bezpośrednim, jak i ewentualnym.

Zabicie człowieka przez sprawcę wcześniej prawomocnie skazanego za zabójstwo – już po uprawomocnieniu się pierwszego wyroku za zabójstwo.

Zabójstwo funkcjonariusza publicznego podczas lub w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych – funkcjonariusza definiuje art. 115 § 13 k.k.

3. Typ uprzywilejowany

Zabójstwo w afekcie – pod wpływem silnego wzburzenia uzasadnionego okolicznościami. Silne wzburzenie to stan psychiczny, w którym procesy emocjonalne dominują nad intelektem do tego stopnia, że ograniczają funkcję kontrolną rozumu.

Etapy badania realizacji znamion zabójstwa w afekcie:

  1. sprawca działał pod wpływem silnego wzburzenia, rozumianego jako afekt fizjologiczny;
  2. stan ten został wywołany czynnikami zewnętrznymi, niezawinionymi przez sprawcę;
  3. oceny etyczne pozwalają na przyjęcie, że silne wzburzenie było usprawiedliwione okolicznościami.

Dopuszczalne jest przyjęcie, że sprawca zabójstwa popełnił je równocześnie w stanie silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami oraz będąc w stanie ograniczonej w stopniu znacznym poczytalności (alkohol), ale tylko wtedy, gdy wywołane one zostały odmiennymi przyczynami.

4. Zagrożenie

W typie podstawowym – od 8 lat pozbawienia wolności, 25 lat lub dożywocie.

W typie kwalifikowanym – od 12 lat pozbawienia wolności, 25 lat lub dożywocie.

W typie uprzywilejowanym – od 1 roku pozbawienia wolności do 10 lat.

5. Zbieg

Zbieg z bójką – niedopuszczalny, chyba że bójka była od początku w zamiarze sprawcy czynnością sprawczą.

Zbieg ze znęcaniem się – możliwa kumulatywna kwalifikacja prawna, jeśli sprawca się pastwił nad ofiarą, a ostatnią fazą znęcania się było zabójstwo.

M. W.

Bibliografia:

  • A. Grześkowiak, K. Wiak (red.), Kodeks karny. Komentarz. Wydawnictwo C. H. Beck, 2015
  • M. Królikowski, R. Zawłocki, Kodeks karny. Część szczególna. Tom I, Wydawnictwo C. H. Beck, 2013

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *